Airconditioning in een Camper: Waarom koele lucht niet het hele verhaal is

Airconditioning in een Camper: Waarom koele lucht niet het hele verhaal is

"Veel camperaars denken dat een airconditioning bedoeld is om de temperatuur te verlagen. Dat klopt, maar het is misschien niet eens de belangrijkste functie van een airco."

Wanneer je op een warme zomerdag een camper binnenstapt, voelt het vaak benauwd, plakkerig en ongemakkelijk aan. Je eerste gedachte is meestal: "Het is hier veel te warm."

Maar is de temperatuur wel het echte probleem?

In dit artikel leggen we uit waarom een airconditioning veel meer doet dan alleen koelen. Je ontdekt hoe temperatuur, luchtvochtigheid en gevoelstemperatuur met elkaar samenhangen. Ook bekijken we welke soorten camperairco's er zijn en welke het beste past bij jouw manier van reizen.

Waarom hebben we het eigenlijk warm?

Ons lichaam probeert voortdurend een kerntemperatuur van ongeveer 37°C vast te houden. Zodra we het warmer krijgen, produceert ons lichaam zweet.

Door de verdamping van dit zweet koelen we af.

Maar daar zit precies de crux.

Wanneer de lucht al veel vocht bevat, kan het zweet minder goed verdampen. Daardoor koelt je lichaam minder effectief af en voelt dezelfde temperatuur ineens veel warmer aan.

Met andere woorden:

Niet alleen de temperatuur bepaalt hoe comfortabel een ruimte aanvoelt, maar vooral de combinatie van temperatuur én luchtvochtigheid.

Temperatuur is niet hetzelfde als comfort

Veel mensen kijken alleen naar de thermometer.

Die geeft bijvoorbeeld 30°C aan.

Maar twee ruimtes met dezelfde temperatuur kunnen totaal verschillend aanvoelen.

Een voorbeeld:

Situatie 1

• Temperatuur: 30°C

• Relatieve luchtvochtigheid: 35%

Deze ruimte voelt warm, maar meestal nog redelijk comfortabel.

Situatie 2

• Temperatuur: 30°C

• Relatieve luchtvochtigheid: 80%

Nu voelt dezelfde temperatuur benauwd, plakkerig en veel warmer aan.

De thermometer is hetzelfde gebleven.

Je lichaam ervaart iets totaal anders.

Dat noemen we de gevoelstemperatuur.

Wat is relatieve luchtvochtigheid (RH)?

Lucht bevat altijd een bepaalde hoeveelheid waterdamp. Hoe warmer de lucht wordt, hoe meer waterdamp deze kan bevatten.

De relatieve luchtvochtigheid (RH) geeft aan hoeveel vocht de lucht op dat moment bevat ten opzichte van de maximale hoeveelheid vocht die de lucht bij die temperatuur kan bevatten.

Een relatieve luchtvochtigheid van 50% RH betekent dus niet dat de lucht voor de helft uit water bestaat. Het betekent dat de lucht 50% van haar maximale vochtcapaciteit heeft bereikt.

Een eenvoudig voorbeeld

Vergelijk de lucht eens met een spons. Een droge spons kan veel water opnemen.

Naarmate de spons voller wordt, kan hij steeds minder water opnemen.

Is de spons helemaal verzadigd, dan loopt ieder extra druppeltje er direct weer uit.

Met lucht werkt het precies hetzelfde.

Warme lucht kan veel meer waterdamp vasthouden dan koude lucht.

Wanneer de lucht helemaal verzadigd is (100% RH), kan er geen extra vocht meer worden opgenomen. Overtollig vocht verandert dan in waterdruppels.

Dat zie je bijvoorbeeld als:

• condens op ramen;

• dauw op het gras;

• of water dat uit de airconditioning druppelt.

Waarom is dit belangrijk in een camper?

In een camper komt voortdurend vocht vrij door:

• ademen;

• koken;

• douchen;

• natte kleding;

• huisdieren.

Daardoor stijgt de relatieve luchtvochtigheid snel.

En hoe hoger die wordt, hoe moeilijker je lichaam warmte kwijt kan.

Daarom voelt 28°C bij een hoge luchtvochtigheid vaak veel warmer aan dan 32°C bij droge lucht.

Wat doet een airco?

Een airconditioning verlaagt niet alleen de temperatuur. Hij haalt ook vocht uit de lucht.

Daardoor daalt de relatieve luchtvochtigheid en voelt de camper veel aangenamer aan, zelfs wanneer de temperatuur maar een paar graden lager is.

Dry Bulb en Wet Bulb: de taal van de klimaattechniek

Binnen de professionele klimaattechniek wordt niet alleen gekeken naar de luchttemperatuur.

Er worden twee verschillende temperaturen onderscheiden.

Dry Bulb Temperature (Droge Bol Temperatuur)

Dit is de temperatuur die iedere gewone thermometer meet.

Wanneer iemand zegt:

"Het is vandaag 32°C."

Dan bedoelt men vrijwel altijd de Dry Bulb temperatuur.

Wet Bulb Temperature (Natte Bol Temperatuur)

De Wet Bulb temperatuur houdt rekening met de verdamping van water.

Hiermee krijg je een veel beter beeld van de hoeveelheid vocht in de lucht en van hoe gemakkelijk het menselijk lichaam zichzelf nog kan afkoelen.

Het verschil tussen de Dry Bulb- en Wet Bulb-temperatuur zegt iets over de hoeveelheid vocht in de lucht. Is dat verschil groot, dan is de lucht relatief droog. Is het verschil klein, dan is de lucht juist vochtig. En hoe vochtiger de lucht, hoe moeilijker je lichaam zichzelf kan afkoelen.

Praktijkvoorbeeld

Stel dat de thermometer in je camper 30°C aangeeft. Op een droge zomerdag voelt dat vaak nog redelijk aangenaam aan. Maar is de lucht erg vochtig, dan voelt diezelfde 30°C ineens benauwd en plakkerig. Niet omdat de temperatuur hoger is, maar omdat je lichaam zijn warmte minder goed kwijt kan.

Dat betekent:

• meer benauwdheid;

• minder verdamping van zweet;

• meer warmtebeleving.

Juist daarom gebruiken klimaatinstallateurs wereldwijd beide waarden bij het ontwerpen van airconditioningsystemen.

Waarom een airco zoveel comfortabeler aanvoelt

Hier zit misschien wel het grootste misverstand.

Veel mensen denken dat een airco simpelweg koude lucht produceert.

Dat is maar een deel van het verhaal.

Een airconditioning doet namelijk twee dingen tegelijk:

• verlaagt de luchttemperatuur;

• verwijdert vocht uit de lucht.

Dat tweede gebeurt doordat warme, vochtige lucht langs de koude verdamper stroomt. Het vocht condenseert op de verdamper en wordt als water afgevoerd.

Hierdoor daalt de relatieve luchtvochtigheid.

En juist dát zorgt ervoor dat je lichaam weer gemakkelijker warmte kwijt kan.

Vaak voelt een ruimte met 25°C en een lage luchtvochtigheid prettiger aan dan een ruimte van 22°C met een hoge luchtvochtigheid.

Dat verklaart waarom een goed ontworpen airconditioning zoveel comfortabeler aanvoelt dan alleen een ventilator.

Op welke temperatuur stel je een camperairco in?

Een veelgemaakte fout is om de airconditioning direct op 20 of 21°C in te stellen zodra het buiten warm wordt.

Dat lijkt prettig, maar in de praktijk is het vaak niet de beste keuze.

Wanneer het buiten bijvoorbeeld 35°C is en de airco op 21°C staat ingesteld, moet het systeem een temperatuurverschil van maar liefst 14°C overbruggen. Dat heeft verschillende nadelen:

• de compressor draait veel langer op vol vermogen;

• het stroomverbruik neemt flink toe;

• de camper koelt minder efficiënt af;

• de lucht kan erg droog worden, waardoor droge ogen, een droge huid of geïrriteerde luchtwegen kunnen ontstaan;

• de overgang van buiten naar binnen voelt vaak onaangenaam aan.

• 
  

Een comfortabel uitgangspunt

Voor de meeste situaties is het verstandig om de binnentemperatuur ongeveer 5 tot 8°C lager in te stellen dan de buitentemperatuur.

Enkele voorbeelden:

Buitentemperatuur	Aanbevolen instelling
28°C	23–24°C
30°C	24–25°C
35°C	27–29°C
38°C	30–32°C

Dat lijkt misschien nog steeds warm, maar doordat de airconditioning tegelijkertijd ook vocht uit de lucht verwijdert, voelt deze temperatuur veel aangenamer aan dan je zou verwachten.

Een camper van 28°C met een lage luchtvochtigheid voelt vaak comfortabeler aan dan een camper van 24°C met een hoge luchtvochtigheid.

Comfort is belangrijker dan een lage temperatuur

Het doel van een airconditioning is niet om van je camper een koelkast te maken. Het gaat erom een comfortabel en gezond binnenklimaat te creëren.

Een iets hogere temperatuur in combinatie met een lagere luchtvochtigheid zorgt meestal voor:

• een prettiger gevoel;

• een lager energieverbruik;

• minder belasting van de airco;

• en een aangenamere overgang wanneer je de camper verlaat.

Een ventilator koelt niet

Ook hierover bestaat veel verwarring. Een ventilator verlaagt de temperatuur van de lucht helemaal niet. Hij verplaatst alleen lucht langs je huid.

Daardoor verdampt zweet sneller, waardoor jij jezelf koeler voelt.

Maar zodra de lucht erg vochtig wordt, neemt dit effect sterk af.

Een ventilator is daarom vooral effectief bij een lage tot gemiddelde luchtvochtigheid.

Een airconditioning blijft ook onder vochtige omstandigheden goed functioneren.

Welke soorten airconditioning zijn geschikt voor campers?

Voor campers bestaan verschillende oplossingen.

Dakairco (Roof-top)

De bekendste oplossing.

Voordelen:

• krachtige koeling;

• vaste installatie;

• geschikt voor grotere campers.

Nadelen:

• relatief hoog stroomverbruik;

• extra gewicht op het dak;

• meestal afhankelijk van walstroom of een zware omvormer.

• Hoge aanschaf prijs

Split-airco

Steeds populairder onder camperaars die langere tijd op één plaats verblijven. De laatste jaren zijn compacte split-airco's speciaal voor campers en caravans sterk in opkomst. In tegenstelling tot een traditionele split-airco zijn deze systemen volledig afgevuld en installatieklaar. Er is geen koelmonteur nodig en de unit kan binnen ongeveer een minuut aan een geopend raam worden gehangen.

Door de zeer dunne, flexibele koelleidingen kan het raam vrijwel volledig worden gesloten, waardoor er nauwelijks warme buitenlucht naar binnen komt.

Voordelen:

• Zeer energiezuinig.

• Vaak stiller dan veel dakairco's.

• Binnen ongeveer één minuut op te hangen.

• Geen koelmonteur nodig.

• Geen permanente installatie.

• Raam kan vrijwel volledig gesloten blijven.

• Eenvoudig op te bergen wanneer hij niet wordt gebruikt.

• Aanzienlijk goedkoper dan veel dakairco's.

• Uitstekende oplossing wanneer een bestaande dakairco defect raakt en vervanging erg kostbaar is.

Aandachtspunten

• Het systeem wordt pas opgehangen wanneer je op de bestemming bent.

• Minder geschikt om tijdens het rijden te gebruiken.

• Je hebt een geschikt raam nodig om de unit op te hangen.
  

Veel verkochte merken van dit type compact Split airco zijn Obelink en Mestic. Alhoewel er steeds meer leveranciers en merken op de markt komen met dit concept.

Compacte Split-airco

Mobiele airco

Op het eerste gezicht lijkt een mobiele airco een aantrekkelijke oplossing. Ze zijn relatief betaalbaar en je hoeft niets aan de camper te verbouwen. Toch zijn ze voor de meeste campers niet de beste keuze.

Waarom niet?

Een airconditioning bestaat uit twee delen:

• de verdamper, die warmte uit de camper haalt;

• de condensor, die deze warmte weer aan de buitenlucht afgeeft.

Bij een mobiele airco bevinden die beide onderdelen zich in hetzelfde apparaat.

De warmte die de condensor produceert, moet via een grote afvoerslang (meestal ongeveer 10 tot 15 cm in diameter) naar buiten worden afgevoerd.

Maar daarmee verdwijnt niet alleen de warmte...

Er wordt ook voortdurend lucht uit de camper naar buiten geblazen.

Die afgevoerde lucht moet natuurlijk weer worden aangevuld. Dat gebeurt via kieren, ventilatieroosters, dakluiken of een geopend raam. En juist daar zit het probleem.

De aangezogen lucht is warme buitenlucht, die opnieuw gekoeld moet worden.

Met andere woorden: de airco koelt de camper, maar zuigt tegelijkertijd steeds weer warme lucht naar binnen. Dat maakt een mobiele airco veel minder efficiënt dan een dakairco of een split-airco.

Nog een praktisch nadeel

Een mobiele airco neemt behoorlijk wat ruimte in beslag (Sta-in-de-weg).

In een woning is dat meestal geen probleem, maar in een camper telt iedere opbergplek. Wanneer de airco niet wordt gebruikt, moet je hem ergens veilig kunnen opbergen.

Dat maakt een mobiele airco voor veel camperaars minder praktisch dan een vaste dakairco of een compacte raam-splitairco.

12 Volt airco

De laatste jaren verschijnen steeds meer 12V-systemen op de markt.

Ze werken rechtstreeks op de huishoudaccu en hebben geen grote omvormer nodig.

Dat betekent echter niet automatisch dat ze weinig energie gebruiken.

Ook een 12V compressor-airco moet dezelfde hoeveelheid warmte uit de camper verwijderen.

Daar is nu eenmaal energie voor nodig.

Een uitstekend alternatief voor een defecte dakairco

Veel dakairco's in campers zijn na tien tot vijftien jaar economisch afgeschreven. Reparaties zijn vaak kostbaar en soms zijn onderdelen niet meer leverbaar.

Een moderne raam-splitairco kan dan een verrassend aantrekkelijk alternatief zijn. De aanschafprijs ligt vaak aanzienlijk lager dan die van een nieuwe dakairco, terwijl de koelprestaties uitstekend zijn. Bovendien kan vrijwel iedere camperaar het systeem zelf ophangen, zonder ingrijpende aanpassingen aan de camper.

Kan een airco op zonnepanelen werken?

Dat is misschien wel de meest gestelde vraag.

Het antwoord luidt:

Ja, maar alleen wanneer het complete energiesysteem daarop is afgestemd.

Denk daarbij aan:

• voldoende zonnepanelen;

• een ruime LiFePO4-accu;

• een goede laadinstallatie;

• eventueel een krachtige omvormer.

Een zonnepaneel alleen is vrijwel nooit voldoende.

Vooral in de avonduren zal de benodigde energie volledig uit de accu moeten komen.

Kijk niet alleen naar het stroomverbruik

Bij de aanschaf van een camperairco wordt vaak alleen gekeken naar het opgenomen vermogen.

Dat is begrijpelijk, maar niet voldoende.

Een goede keuze hangt ook af van:

• de grootte van je camper;

• de isolatie;

• de hoeveelheid ramen;

• de stand van de zon;

• de luchtvochtigheid;

• hoeveel personen aanwezig zijn;

• en vooral: hoe jij reist.

Iemand die vrijwel altijd op campings staat, stelt heel andere eisen aan een airco dan iemand die graag meerdere dagen off-grid kampeert.

Conclusie

Een airconditioning is veel meer dan een apparaat dat koude lucht produceert.

De grootste winst zit vaak niet in de lagere temperatuur, maar in het verlagen van de luchtvochtigheid. Daardoor voelt een camper prettiger aan, slaap je beter en kan je lichaam zijn warmte veel gemakkelijker kwijt.

Kijk daarom bij de keuze voor een camperairco niet alleen naar het aantal Watt, de BTU's of de prijs.

Een goed airconditioningsysteem is altijd onderdeel van het totale klimaatsysteem én van de complete elektrische installatie van je camper.

Bij WifiCampers geloven we dat een goede keuze begint met begrijpen hoe de techniek werkt. Daarom leggen we niet alleen uit welke producten er zijn, maar vooral waarom ze in de praktijk wel of niet geschikt zijn.